شکیبا شاملو | 2022.07.16

رخداد تسلیم بازار (Market Capitulation) در ارزهای دیجیتال چیست؟

تسلیم بازار (Market Capitulation) که گاهی کاپیتولاسیون هم نامیده می‌شود، فرآیند فروش فوری و جمعی یک دارایی‌ در منطقه زیان است که در نتیجهٔ از دست رفتن امید یا باور سرمایه‌گذاران به بازگشت و افزایش قیمت به وقوع می‌پیوندد. سرمایه‌گذاران در دوره‌ کوتاهِ تسلیم بازار تصمیم می‌گیرند به انتظار خود برای جبران ضررها پایان ‌دهند و دارایی‌های خود را ناگهان با زیان قابل‌توجهی به فروش برسانند.

در هنگام نوشتن این مقاله، در روز 8 جولای 2022، قیمت بیت کوین نسبت به بیشترین مقدار تمام دوران خود که 8 ماه قبل به ثبت رسید، بیش از 68 درصد کاهش را تجربه کرده است. صدها میلیارد دلار در این مدت از این بازار خارج شده و مارکت کپ بیت کوین از 1.2تریلیون به 410میلیارد دلار رسیده است. این دارایی با کاهش قیمت 38 درصدی در ماه ژوئن، بدترین عملکرد ماهانه خود را در تاریخ ثبت کرد.

پیشنهاد مطالعه: علت ریزش قیمت بیت کوین و سایر رمزارزها چیست؟

در این وضعیت بسیاری می‌خواهند بدانند زمستان سرد کریپتویی چه مدت طول خواهد کشید. آن‌ها به ‌دنبال تشخیص بهترین نقطه برای ورود به بازار هستند. آیا ممکن است پدیده تسلیم بازار رخ دهد و پس از آن یک کف قیمتی ثبت شود؟ ابتدا باید بدانیم که مفهوم تسلیم بازار چیست و نمونه‌های تاریخی تسلیم بازار در کریپتو را بررسی کنیم.

تسلیم بازار چیست؟

واژه تسلیم (Capitulation) در اصل در مسائل مربوط به ارتش‌ها و نیروهای نظامی در تقابل با یکدیگر استفاده می‌شود. تسلیم به معنای رها کردن قلمرو، مواضع و نیروها در برابر دشمن است. لغت‌نامه کمبریج، معنای آن را «عمل آگاهانهٔ پذیرفتن شکست» می‌داند. در زمینه بازارهای مالی، به این معناست که سرمایه‌گذاران در مقابل نیروهای متداول بازار تسلیم شده‌اند.

تسلیم در بازارهای مالی زمانی رخ می‌دهد که یک سرمایه‌گذار برخلاف میل باطنی برای جلوگیری از ضرر بیشتر، دارایی خود را در منطقه زیان به فروش می‌رساند. در واقع به جای امید به بازگشت قیمت و هولد کردن دارایی‌های خود، ترجیح می‌دهد آن‌ها را در قیمت فعلی بفروشد. تسلیم می‌تواند در سطح فردی رخ دهد یا که جمعی باشد که به آن تسلیم بازار می‌گویند.

بسیاری باور دارند که پدیده تسلیم بازار می‌تواند نشانه‌ای از پایان فشار فروش بوده و فرصت طلایی ورود به بازار گاوی را به سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر نشان دهد. این نظریه زمانی صحت بیشتری دارد که فشار سفارش‌های فروش از ناحیه معیارهای کوتاه‌مدت و یا ترس، عدم اطمینان و شک (FUD) نشأت گرفته باشد.

مقارن شدنِ پنیک فروش با دوره تسلیم بازار و رساندن بازار به وضعیت فقدان فروشنده، می‌تواند زمینه‌های بازگشت روند و حرکت صعودی را تقویت کند. در این حالت، هرچه سقوط قیمت شدیدتر باشد، با احتمال بیشتری یک روند صعودی پرشتاب را در پی دارد. اینجاست که می‌گویند بازارهای مالی دو رو دارند. آن‌هایی که از روی وحشت‌زدگی از بازار خارج شدند، در روی دیگر سکه‌ی زیان قرار می‌گیرند.

تسلیم بازار ارز دیجیتال

تسلیم بازار رویداد نادری نیست، به ویژه در بازار رمز ارز با ماهیت غیرمتمرکز خود که نوسانات بالایی دارد، سرعت نوآوری در آن بالاست و هنوز از عدم وجود چارچوب‌های قانونی رنج می‌برد. بیت کوین (BTC)، یک ارز دیجیتال با بیشترین مارکت کپ تاکنون چندین بار تسلیم بازار را به‌صورت جدی تجربه کرده است.

به عنوان مثال، اجازه دهید رویداد تسلیم بازار در اوایل سال 2015 را از ابعاد مختلف بررسی کنیم. با طولانی شدن بازار خرسی بیت کوین در سال 2014، ترس، عدم اطمینان و شک (FUD) در بازار رمز ارز فراگیر شد. پنیک فروش به دلیل ترس سرمایه‌گذاران از متحمل شدن زیان‌های بیشتر حادث شد. تسلیم بازار در 15 ژانویه 2015 رخ داد. رشد انفجاری در حجم سفارش‌های فروش در یک دوره  بسیار کوتاه باعث شد قیمت بیت کوین فقط در طول 2 روز 38 درصد کاهش یابد. با تسلیم بازار بیت کوین، قیمت به کف خود در سطح 167 دلار رسید؛ این یعنی در مقایسه با اوج خود در سال 2013 (1153 دلار) حدود 85.5 درصد کاهش یافته بود.

پیشنهاد مطالعه: سوشال تریدینگ چیست؟ (Social Trading) معرفی بهترین شبکه‌‌های اجتماعی معاملات ارز دیجیتال

روانشناسی تسلیم بازار

شناخت رفتار سرمایه‌گذاران به فهم چرایی بروز این وقایع و تکرار آن‌ها کمک می‌کند. همان‌طور که یک فرد ممکن است مدت‌ها از مشکل اضطراب رنج ببرد، بازارهای مالی نیز دوره‌های احساسی و اثرات آن‌ها را تجربه می‌کنند.

در روانشناسی چرخه بازار حالتی وجود دارد که سرمایه‌گذاران، اغلب پس از دوره‌های طولانی بازار خرسی و با ترس زیان بیشتر، موقعیت‌های خود را رها می‌کنند و به‌سرعت دارایی‌های خود را می‌فروشند. به این حالت تسلیم بازار (Market Capitulation) می‌گویند. سرمایه‌گذار در دوره تسلیم می‌پذیرد که به نقطه شکست و بیچارگی رسیده است و با ترس از دست دادن هرچه بیشتر سرمایه خود، به‌یکباره شروع به فروش دارایی در قیمت‌های پایین می‌کند.

پیشنهاد مطالعه: آموزش روانشناسی چرخه بازار (Market Cycle): پیش‌بینی سود و زیان معاملات

اما چرا دوره‌های تسلیم بازار و پنیک فروش رخ می‌دهند؟ دلایل فنی بسیاری وجود دارد. این رخداد معمولا در دوره‌های طولانی روند نزولی قیمت به واقعیت می‌پیوندد که ترس، عدم اطمینان و شک (FUD) دلیل آن‌ها بوده است. نتایج و گزارش‌های ضعیف از عملکرد و درآمد، اخبار منفی در مورد یک پروژه، جرایم سایبری یا حتی توئیت‌های مأیوس‌کننده افراد سرشناس می‌تواند به احساسات منفی شدید بینجامد و زمینه را برای تسلیم بازار فراهم کند.

به هر حال، حقیقت این است که تسلیم بازار اول از همه به روانشناسی انسان گره می‌خورد. یک تغییر ناگهانی در تعادل میان احساسات متعارض سرمایه‌گذاران (طمع و ترس) می‌تواند این رویداد را آغاز کند. ترس جا ماندن (FOMO) تبدیل به ترس ادامه دادن (FOHO) تبدیل می‌شود. آن‌ها نگرانند که با نگه‌داری دارایی موردنظر در پورتفولیوی خود نه تنها نتوانند سودهای ازدست‌رفته را جبران کنند، بلکه متحمل ضرر بیشتری شوند. با فرا رسیدن دوره تسلیم، مجبور می‌شوند دارایی‌هایی را که بسیار دوست می‌دارند، در زیان بفروشند.

زمانی که فشار سفارش‌های فروش فراتر از حد می‌رود، قیمت دارایی سقوط‌های پی‌درپی را تجربه می‌کند. این امر به نوبه‌ی خود فروش وحشت‌زده (Selling Panic) به‌راه می‌اندازد. وقوع پدیده تسلیم و پنیک فروش به‌شدت تحت تأثیر اخبار، شایعات و تبلیغات منفی است که اعتمادبه‌نفس سرمایه‌گذاران را از آن‌ها می‌گیرد. تسلیم بازار ممکن است روزها و هفته‌ها به‌طول انجامد و اثر شدیدی بر سرمایه‌گذاران وارد کند..

رخداد تسلیم بازار معمولا در نزدیکی پایان یک چرخه بازار اتفاق می‌افتد. سرمایه‌گذاران به نقطه‌ای می‌رسند که با خود می‌گویند: «دیگر کافیست!» و با وجود زیان از بازار خارج می‌شوند. آن‌ها تمایل دارند سرمایه خود را از یک بخش به بخش دیگر جابه‌جا کنند. ممکن است بازار سهام یا رمز ارز را پرخطر بدانند و سرمایه خود را به بازار کالا، اوراق قرضه یا ارز سرازیر کنند. بنابراین تسلیم در یک بازار می‌تواند به عدم ثبات در بازارهای دیگر منجر شود.

شناسایی رخداد تسلیم بازار

مشکلی که در رابطه با رخداد تسلیم بازار وجود دارد این است که پیش‌بینی آن بسیار دشوار است و تنها می‌توان بعد از واقعه آن را تشخیص داد.

حجم بالای معاملات و کاهش سریع قیمت ویژگی اصلی رخداد تسلیم بازار است. هنگامی که بازار در یک دوره کوتاه، یک حجم غیرمعمول را برای سفارش‌های فروش نشان می‌دهد و قیمت ناگهان کاهش می‌یابد، به احتمال زیاد پدیده تسلیم بازار در حال وقوع است.

فرآیند تسلیم به ‌آرامی و در طی دوره‌های طولانی رخ نمی‌دهد؛ این پدیده سریع و ناگهانی است. کندل‌های بزرگ قرمز رنگ به‌صورت پی‌درپی ثبت می‌شوند و یک دور معیوب از سفارش‌های فروش از سوی سرمایه‌گذاران وحشت‌زده شکل می‌گیرد.

تسلیم بازار و معیارهای تکنیکال

همان‌طور که اشاره شد، پایان دوره تسلیم می‌تواند نوید شروع یک فرصت طلایی برای خریداران باشد. باور بر این است که هر کس که قرار بوده بفروشد، تاکنون فروخته است. به هر حال، تشخیص دقیق پایان دوره تسلیم کار آسانی نیست. برای همین بسیاری از معامله‌گران از معیارهای تکنیکال و شکل الگوهای شمعی برای این منظور استفاده می‌کنند.

پیشنهاد مطالعه: معرفی نظریه امواج الیوت (Elliott Wave) و کاربرد آن در تحلیل تکنیکال

برای مثال یک نمونه برای معیارهای تکنیکال و الگوهای شمعی به‌ترتیب شاخص قدرت نسبی و الگوی شمعی چکشی است.

شاخص قدرت نسبی (RSI) یک معیار مشهور است که سرعت و نرخ تغییرات حرکت‌های قیمت را اندازه‌گیری می‌کند. مقادیر آن معمولا در بازه‌های 14روزه اندازه‌گیری می‌شوند که بین 0 تا 100 نوسان می‌کنند. به‌طور معمول، زمانی که این معیار کمتر از 30 باشد، نشان‌دهنده وضعیت فروش بیش‌ از حد (oversold) است که در پایان دوره تسلیم بازار مشاهده می‌شود.

تحلیل تکنیکال از الگوهای شمعی برای شناسایی دوره‌های تسلیم استفاده می‌کنند. زمانی که قیمت به سطوحی بسیار پایین‌تر از قیمت گشایش سقوط کند و سپس بخش غالب ضرر را تا زمان بسته شدن جبران کند، یک الگوی چکشی شکل می‌گیرد. این اتفاق وقتی با حجم سنگین معامله همراه شود، نشان می‌دهد که سقوط قیمت به اوج خود رسیده است.

معیارهای آنچین و دوره تسلیم بازار

برخی معیارهای آنچین وجود دارند که نشانه‌هایی را از دوره تسلیم بازار ارائه می‌دهند:

معیار ارزش بازار- به- ارزش تحقق‌یافته (MVRV) روند اختلاف قیمت لحظه‌ای و قیمت تحقق‌یافته را می‌سنجد. قیمت تحقق‌یافته، میانگین قیمت تمام کوین‌ها بر اساس قیمت آخرین جابه‌جایی‌ آن‌ها است. به لحاظ تاریخی هر وقت این دو قیمت به هم نزدیک شده‌اند یک کف قیمتی را برای بیت کوین مشاهده کرده‌ایم. در سال 2012، دو ماه پس از ورود MVRV به منطقه منفی، کف قیمتی حاصل شد. در سال 2015، 12 روز پس از آن و در سال 2018 یک ماه پس از منفی شدن این معیار، بیت کوین به کف قیمتی خود رسید.

معیار نسبت ارزش تحقق‌یافته به حجم تراکنش روزانه (RVT) یک معیار آنچین دیگر است که توانسته دوره‌های پیشین تسلیم بازار بیت کوین را شناسایی کند. زمانی که این معیار مقادیر بالایی داشته و رو به صعود باشد، نشان‌دهنده سطح پایین فعالیت و خروج سرمایه‌گذاران حساس‌به‌قیمت است. در حال حاضر معیار RVT در بالاترین حد خود از سال 2010 قرار دارد. در دوره‌های تسلیم بازار پیشین در سال 2018 و 2015 نیز برای این معیار همین وضعیت ایجاد شده بود.

سهم عرضه در منطقه سود (supply in profit) در دوره‌های نزولی قبلی در سال‌های 2015، 2018 و 2020 به وضعیتی رسیده بود که 40 تا 45 درصد از کل عرضه در گردش بیت کوین در منطقه زیان قرار گرفته بود. در سقوط اخیر قیمت بیت کوین در ماه می 2022 این معیار تا 50 درصد کاهش یافت.

مضرب Puell معیاری است که از تقسیم ارزش تمام عرضه یک کوین به میانگین متحرک سالانه آن به‌دست می‌آید. به صورت تاریخی، مقادیر بین 4 و 10 مربوط به اوج قیمتی در چرخه‌های بازار بوده و مقادیر کمتر از 0.5 نیز کف قیمت را نشان داده است. پس از سقوط اخیر بازار این معیار به 0.6 رسیده است که خبر از یک کف قیمتی دیگر می‌دهد. در دو مورد تسلیم بازار در سال‌های 2015 و 2018 این مقدار تا نزدیکی 0.35 کاهش یافته بود.

پیشنهاد مطالعه: تحلیل آنچین هفتگی ارزهای دیجیتال (۱۵ تیر) – خروج سرمایه‌گذاران مقطعی از بازار بیت کوین

جمع‌بندی

با توجه به سرعت بالای نوآوری، عدم وجود چارچوب‌های قانونی و نوسانات قیمتی بالای رمز ارزها، پدیده تسلیم در این بازار کریپتو نسبت به بازارهای مالی سنتی فراوانی بیشتری دارد. زمانی که تصمیمی برای فروش یک دارایی در منطقه ضرر گرفته شود، صرف‌نظر از اینکه چه ‌مقدار ارزش آن کاهش یافته، پدیده تسلیم رخ داده است.

افزایش آگاهی از تسلیم بازار به تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران برای خرید و فروش سهام یا ارز دیجیتال کمک می‌کند. بسیاری از افرادی که در دوره تسلیم در موقعیت ضرر یک دارایی را می‌فروشند، برای همیشه از بازار آن دارایی بیرون می‌مانند و سودهای بعدی را از دست می‌دهند. همچنین با شناخت دوره‌های تسلیم بازار می‌توان قیمت‌های کف بازار را تشخیص داد و از فرصت‌های طلایی خرید استفاده کرد.

تسلیم بازار همچنین به شما کمک می‌کند که درک بهتری از تحمل ریسک خود پیدا کنید. آن‌هایی که با اولین نشانه‌های فشار فروش و سقوط قیمت، تصمیم به خروج از بازار می‌گیرند، باید بدانند که کمتر خود را در معرض ریسک بازار رمز ارز یا بازار سهام قرار می‌دهند. در نهایت آگاهی از پدیده تسلیم بازار و مواجهه عقلایی با آن کمک می‌کند تا به لحاظ مالی موفق‌تر و به لحاظ روحی آرام‌تر باشیم.

این مقاله صرفا برای اهداف آموزشی ارائه شده است و نباید به‌عنوان مشاوره‌ی تجاری و سرمایه‌گذاری از طرف کوین ایران و نویسندگانش قلمداد شود.

منابع: ۱، ۲، ۳، ۴